Verslag lezing

 

Start
Omhoog

Griekse muziek, wat komt daar allemaal bij luisteren?

Behorenswaardigheden in de Griekse muziek

Lezing door Michiel Koperdraat bij Vereniging Groningen-Griekenland

 

Op 12 januari jl was het Kijk in 't Jathuis weer eens tot de nok gevuld met Groningen-Griekenland-leden, waaronder een paar echte Grieken. 
De slecht-zittende reservestoeltjes moesten er worden bijgesleept om iedereen een zitplaats te geven. Het was dan ook niet zomaar een lezing die zou worden gegeven en niet zomaar een gast die de lezing ging verzorgen. Het onderwerp was Griekse muziek, en de spreker was niemand minder dan Michiel Koperdraat, zanger en multi-instrumentalist van de alom geprezen muziekgroep Ano Kato. 

Door Peter Schaap

Na een introductie waarin Michiel verklaarde dat er van een totaal overzicht van de Griekse Muzieksoorten en hun geschiedenis onmogelijk sprake kon zijn, meldde hij zijn voornemen om het uitsluitend te hebben over de plattelandsmuziek, en dus ook de muziek van de eilanden. Daarmee liet hij de stadsmuziek en dus ook de rebetika achterwege, omdat het dan te veelomvattend zou worden.

De oorsprong van wat wij herkennen als de Griekse muziek is volgens Michiel te vinden in de Grieks-orthodoxe kerk. Mannenkoren zingend op een lange, vaak diepe ondertoon vormen het begin, waaruit zich solisten ontwikkelen die al dan niet op aparte instrumentale begeleiding in de kerk religieuze teksten zingen. Wanneer er ook wereldse onderwerpen aan de orde komen verlaat de muziek de klerikale omgeving.
Muziekfragmenten en dia's luisterden het boeiende betoog op, dat ook met veel humor werd gebracht. Achter mij werd door enkele kenners zacht maar enthousiast meegezongen en commentaar gegeven. Dit bracht mij terug naar de jaren '70 in Groningen waar tijdens folkconcerten ook altijd met de beste bedoelingen door de muziek heen werd gepraat door de kenners.
Michiel bleef intussen goed op dreef en bracht ons via beeld, geluid en betoog mee van ThraciŽ naar de Pontos, van de Smyrna-muziek via de gedwongen migratie van Grieken in de jaren '20 van de vorige eeuw naar de eilanden Naxos en Kreta, en van MacedoniŽ, dat een wel zeer rijke muziekcultuur kent, naar Epirus waar bijvoorbeeld de klarinet veel wordt gebruikt. Elke streek, bijna elk eiland kent zijn eigen specialisme en zijn eigen favoriete instrument. Van fluiten, schalmeien naar snaarinstrumenten, lyra, bouzouki of laouto, elk met zijn eigen karakteristiek, maar elk herkenbaar als typisch Grieks.

Vele lokale vertolkers kennen niet alleen plaatselijke bekendheid, en soms zijn er hele dynastieŽn van artiesten aan te wijzen die de tradities voortzetten. Dat typische Griekse! Zelfs bij een muziekfragment van een groot orkest waarin de meeste instrumenten wel vertegenwoordigd waren klonk dat losse, dat zich niet willen onderwerpen, dat onafhankelijke door dat de Grieken in zo sterke mate kenmerkt. Al is dit misschien een persoonlijke indruk.

Na de pauze lichtte Michiel op geestdriftige wijze een bepaald aspect van dat typisch Griekse toe. Het ging namelijk over de toonladders die anders dan de onze niet in halve tonen zijn verdeeld, maar (van oorsprong) een veel fijnere verdeling kennen. Bovendien komen de afstanden van hun toonladders niet gelijk uit met die van de onze, de zogenaamde do-ladder met zijn hele en halve tonen. Dit westerse systeem wordt Ďgetempereerde muziekí genoemd. Dat schema van hele en halve noten is pas vastgelegd in de tijd van J.S. Bach omdat de werkelijke, veel fijnere verdeling op basis van de natuurlijke trillingen het goed harmoniŽren, het samenklinken van verschillende tonen, op alle toonhoogten onmogelijk maakt. Wij zijn in het westen daardoor sindsdien geprogrammeerd om een bepaalde valsheid in geluid als zuiver te accepteren. De Grieken en Arabieren doen dat niet. De valsheid in hun muziek is dus maar schijn. Michiel liet dit heel leuk horen op de bouzouki door moedwillig een van de snaren vals, (iets te laag) te stemmen, en vervolgens een terts te laten klinken, de tweeklank van do en mi. Tot ieders (in ieder geval mijn) verrassing klonk die combinatie opeens loepzuiver!

 

 

© Niets van deze website mag worden overgenomen voor welk doel dan ook, zonder toestemming van Ano Kato / Michiel Koperdraat ©.
Voor meer informatie over Ano Kato of voor vragen en opmerkingen over deze website: